عتر ( atr ) و ( etr ) ا . ع . ذكر و كبر و نره . عتر ( etr ) ا . ع . اصل . و بت . و ذبيحه و گوسپندى كه در جاهليت در ماه رجب جهة خدايان خود مىكشتند . و دستهء بيل و جز آن . و چوب پهن كه بربيل آهن دوزند و در وقت زمين كندن پاى به روى نهند . و هذيان و بيهوده‌گوئى . و نام گياهى كه پراكنده رويد . و نام درختى خرد . المثل : عادت بعترها ، دربارهء شخصى گويند كه بسوى خلق قديم خود باز گردد . عتر ( atar ) ا . ع . سختى . و توانائى . و از اعلام است . عتر ( otor ) ع . ج . عاتر . و ج . عتور . عتران ( atar n ) م . ع . عتر عترا و عترانا . مر . عتر . عترب ( otrob ) ا . ع . تتم و سماق . عترة ( etrat ) ا . ع . گردن‌بندى كه از مشك و عنبر و جز آن معجون كرده سازند . و نسل مرد و فرزندان وى و عشيره و اخص اقارب و اهل بيت نزديك وى . و اعقاب مرد كه از صلب وى باشند . و تيزى دندان و باريكى و با صفائى و آب دارى آن . و آب دهن خوش . و پاره‌اى از مشك خالص . و گياهى كه بر دم سوراخ سوسمار مىرويد و چون سوسمار بيرون آيد خود را بر آن مىمالد و بدين جهت آن گياه نه نمو مىكند و نه بزرگ مىگردد و از اينجاست اين مثل كه دربارهء شخص ذليل گويند : اذل من عترة الضب . و نيز عترة : بن درخت بريده شده كه باز روئيده باشد . و گياهى مانند مرز نجوش كه پراكنده رويد . و خيار كبر . و درختى پرشير به قدر قامت انسان . و ذكر و نره . و باد . و شهر . و عترة النبى صلى اللّه عليه و آله : اهل بيت آن حضرت و روى انهم اصحاب العباء . عترت ( etrat ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - خويشان و نزديكان . و فرزندان . عترس ( atras ) و ( atarras ) ا . ع . استوار خلقت گرد اندام تندار تنومند ستبر بندهاى اعضا از مردم . و ستبر و بزرگ سينهء از ستور . و شير بيشه . و خروس . عترسان ( otros n ) ا . ع . شير بيشه . و خروس . عترسة ( atrasat ) ا . ع . گرفت سخت و درشت . عترسة ( atrasat ) م . ع . عترس عترسة : سخت گرفت و ستم نمود و درشتى كرد . عترفان ( otrof n ) ا . ع . خروس . و مزبلهء خروس . و گياهى پهن كه در بهار رويد . عترفة ( atrafat ) ا . ع . سختى و شدت . عتروف ( otruf ) ا . ع . پليد بدكار . و بىباك دلاور كارگزار ستمكار درشت و سخت از مردم . و استوار اندام از شتر . عتريس ( etris ) ا . ع . جبار و سخت‌گير . و خشمناك . و غول نر . و بلا و سختى . عتريف ( etrif ) ا . ع . عتروف . و نام آبى . عتريفة ( etrifat ) ا . ع . ماده شتر استوار و توانا و كمشير و گرامى ذات بىباك . عتش ( atc ) م . ع . عتشه عتشا ( از باب ضرب ) : خم دار و دو تا كرد او را . عتص ( ats ) م . ع . فعل آن نيامده ولى بمعنى اعتياص است كه دشوار شدن باشد . عتعت ( at'at ) و ( ot'ot ) ا . ع . بزغالهء نر و سخت توانا . و مرد دراز تمام خلقت و يا دراز مضطرب . عتعتة ( at'atat ) ا . ع . ديوانگى . عتعتة ( at'atat ) م . ع . خواندن بز و بزغاله را بلفظ عتعت . عتف ( atf ) م . ع . عتف الشعر عتفا ( از باب ضرب ) : بركند موى را . عتف ( etf ) ا . ع . پاره‌اى از شب . يق : مضى عتف من الليل : قدرى از شب گذشت . عتق ( atq ) ص . ع . خمر عتق : مى كهنه و نيكو . عتق ( atq ) م . ع . عتق العبد عتقا و عتاقا و عتاقة ( از باب ضرب ) : آزاد گرديد آن بنده . و عتقت الجارية : جوان گرديد آن دختر . و عتق الرجل : گرامى شد آن مرد . و عتق فلان بعد استعلاج ( از باب ضرب و كرم ) : نيك و تازه گرديد بشرهء فلان پس از درشتى . و عتقت اليمين عليه : واجب شد سوگند بر وى . و عتقت الخمر : كهنه گرديد آن مى و نيكو شد . و عتق الشيىء عتقا و عتقا و عتاقة ( از باب ضرب و كرم و نصر ) : ديرينه گرديد آن چيز و نيكو گشت . و عتقت فرس فلان : درگذشت اسب فلان از ديگر اسبان . و عتقه بفيه عتقا ( از باب نصر ) : گزيد آن را . و عتق المال : نيكو گرديد آن مال . و عتق المال : نيكو كرد آن مال را ( لازم و متعدى ) . عتق ( etq ) ا . ع . جوانمردى و مردمى . و جمال . و شرف و بزرگى . و آزادى . و آزاد مردى . و ما ابين العتق فى وجه فلان : چه ظاهر است نجابت و كرم و بزرگى در روى فلان . و نيز عتق : صلاح مال . عتق ( etq ) م . ع . عتقت فرس فلان عتقا ( از باب ضرب ) : پيشى گرفت اسب فلان و نجابت يافت . و عتق عتقا و عتقا و عتاقة . مر . عتق . عتق ( etq ) و ( otq ) ا . ع . كهنگى و قدمت و مخصوص است بچيزهاى بيروح مانند مى و خرما و قدم هم در چيزهاى بيروح و هم در حيوان گويند . عتق ( otq ) ع . ج . عاتق . عتق ( otoq ) ع . ج . عتيق .